Obóz Narodowo-Radykalny (ONR) – skrajnie prawicowe, nacjonalistyczne ugrupowanie polityczne, założone w 1934 przez byłych, młodych działaczy Obozu Wielkiej Polski, rozwiązane po 3 miesiącach działalności przez sanacyjne władze państwowe, działał potem nielegalnie. W 1935 rozpadł się na RNR "Falangę" i ONR "ABC". Podczas okupacji "Falanga" utworzyła konspiracyjną Konfederację Narodu, zaś "ABC" – Związek Jaszczurczy.
II Rzeczpospolita
- 18 marca 1934 – masowe aresztowania działaczy Ruchu Młodych SN.
- marzec 1934 – usunięcie zwolenników opcji narodowo-radykalnej: Jana Mosdorfa, Henryk Rossmana z Sekcji Młodych SN.
- 14 kwietnia – podpisanie deklaracji Obozu Narodowo-Radykalnego w gmachu Politechniki Warszawskiej.
- 3 maja – z okazji święta 3 Maja ulicami Warszawy przemaszerował 2500-ny pochód członków ONR.
- 12 maja – zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych zalecające rozwiązywanie kół i oddziałów ONR-u.
- 14 maja – tygodnik "Sztafeta" przekształcony zostaje w dziennik o nakładzie 8 tys. egzemplarzy.
- 29 maja – Bojówka ONR ostrzelała lokal Komitetu Dzielnicowego PPS na Woli w Warszawie, raniąc 7 osób. W odpowiedzi na to środowiska socjalistyczne, głównie młodzieżowe, podjęły akcję odwetową, rozbijając lokale ONR w dzielnicach robotniczych. W akcjach uczestniczyła także młodzież komunistyczna. Na gruncie "walki z faszyzmem" doszło w Warszawie do pierwszych lokalnych porozumień między PPS a KPP i OM TUR a KZMP.
- 10 czerwca – oficjalna delegalizacja Obozu Narodowo-Radykalnego.
- 13 czerwca – zamkniecie drukarni "Sztafety" i aresztowanie jednego z czołowych działaczy ONR.
- 15 czerwca – zamordowanie ministra spraw wewnętrznych Pierackiego przez ukraińskich nacjonalistów, co stało się pretekstem do rozprawy z ONR. Władze sanacyjne aresztowały m.in. Bolesława Piaseckiego.
- 30 czerwca – ukazał się pierwszy numer nielegalnie wydanej Nowej Sztafety.
- 6 lipca – osadzenie czołowych działaczy ONR w obozie koncentracyjnym w Berezie Kartuskiej.
- 25 listopada – ukazał się pierwszy numer pisma Podaj Dalej – Chrześcijański Informator ogłoszeniowy.
Członkami przedwojennego ONR byli m.in. Jan Mosdorf (wcześniej prezes Młodzieży Wszechpolskiej, zamordowany w Oświęcimu), Henryk Rossman (więziony w Berezie Kartuskiej), Bolesław Piasecki (przywódca ONR-Falanga, po wojnie Stowarzyszenia Pax), Paweł Musioł (historyk piśmiennictwa śląskiego, twórca programu regionalizmu śląskiego, pisarz i dziennikarz, w czasie okupacji działacz konspiracyjny rozstrzelany przez Niemców w czasie wojny), Stanisław Piasecki (redaktor naczelny Prosto z Mostu), Wojciech Wasiutyński, Tadeusz Todtleben, Jerzy Kurcjusz, Jan Korolec, Tadeusz Gluziński.
Stopnie wtajemniczenia stosowane zarówno przez przedwojenny ONR jak i przez jego ideowych następców:
- Poziom S – Sekcja (najniższy)
- Poziom C – Stefan Czarniecki
- Poziom Z – Zakon Narodowy
- Poziom A – Komitet Polityczny (najwyższy)
III Rzeczpospolita
- 1993 – reaktywowany przez grupę działaczy narodowych (m.in.: Seweryn Bosek, Artur Gawroński, Marek Madej, Sławomir Dawidowski, Andrzej Jankowski) na terenie całej Polski, po czym nastąpiło przejście do Stronnictwa Narodowego, Obozu Wielkiej Polski i innych organizacji narodowych.
- 1995 – Czeladź. Rozpoczął działaność ONR (tzw. grupa Mierzwy) Na jego czele staje Adrian Sobczyk, drugim przewodniczącym jest Adam Mierzwa. ONR wydaje narodowy i socjalny biuletyn "Błyskawica" ONR odrzuca prymitywny rasizm, opowiada się za samokształceniem. Działacze ONR-u uczestniczą w wielu akcjach skierowanych przeciwko obecności Polski w strukturach NATO i UE. ONR nawiązuje kontakt z przedwojennym działaczem ONR-u, szefem Sztafety Bojowej Zygmuntem Przetakiewiczem, który został patronem ONR-u.
- 1999 – Częstochowa. Zaczyna działać ONR, po usunięciu Artura Gawrońskiego władzę przejmują młodzi działacze Patryk i Karol Litwiniak (tzw. bracia). Działalność ONR Częstochowa trwa do 2002, później część działaczy wstępuje do Młodzieży Wszechpolskiej. Od roku 2004 ONR Częstochowa działa w strukturach zarejestrowanego ONR.
- 2002 – na Opolszczyźnie pojawiła się grupa narodowo radykalnych skinheadów odwołująca się do tradycji ONR i grup white power.
- 15 kwietnia 2003 – Sąd Rejonowy w Opolu, popierając stanowisko starosty Brzeskiego uznał, że przedwojenny ONR był "organizacją skrajnie prawicową, głosił antysemityzm, jawnie walczył z rządem i czerpał z wzorów faszystowskich".
- 2003 – dopiero po wykreśleniu ze statutu odwołań do przedwojennego Obozu Narodowo-Radykalnego stowarzyszenie ONR w Brzegu zostało zarejestrowane. Grupa Adama Mierzwy odcina się od zarejestrowanego ONR.
- 2004 – Adam Mierzwa ginie w wypadku samochodowym.
- 12 marca 2005 – I reaktywacyjny Zjazd Obozu Narodowo Radykalnego w Częstochowie. Istniejące do tej pory w rozproszeniu grupy odwołujące się w swej działalności do przedwojennego ONR jednoczą się w jedną ogólnopolską organizację. Ogólnopolski ONR zostaje podzielony na Brygady, które pokrywają się z województwami. Do tej pory zostało powołanych 13 Brygad ONR (stan na koniec 2005).
Członkowie ONR są przeciwni demokracji liberalnej i planują wprowadzić w Polsce "hierarchiczną Organizację Polityczną Narodu".
Do Stowarzyszenia ONR przystępują głównie narodowcy i skinheadzi. Inne organizacje narodowe są dla nich zbyt mało radykalne.
Liczebność: W całej Polsce jest ok. 300 członków ONR (stan na połowę roku 2005), najsilniejsze brygady ONR działają na południu Polski.
Prasa: Członkowie ONR wydawali gazetkę "Awangarda Państwa Narodowego". Obecnie wychodzi kilka pism sygnowanych przez ONR m.in. Brygada Górnośląska ONR wydaje pismo "Narodowy Radykał", jeden z liderów ONR wydał również książkę p.t. "Droga Nacjonalisty". ONR-owcy nie udzielają wywiadów tym mediom, które uważają za "antypolskie" i "antynarodowe".
ONR przeprowadza akcje medialne, m.in.:
- 14 kwietnia 2005 – Manifestacja w Warszawie z okazji rocznicy powstania ONR
- 2-3 maja 2005 – Akcja ONR na Górze Świętej Anny w czasie, której została przeprowadzona manifestacja oraz happening, w wyniku którego próbowane zagłuszyć i wygwizdać władze opolszczyzny wywodzące się z, zdaniem członków ONR, postkomunistycznych formacji politycznych, w trakcie obchodów Święta Konstytucji 3 Maja.
- 16 czerwca 2005- Najazd ONR na Myślenice upamiętniający przedwojennego narodowca Adama Doboszyńskiego, który w nocy z 22 na 23 czerwca 1936 wraz z grupą ok. 100 chłopów i nacjonalistów przejął kilkugodzinną kontrolę nad miastem. W trakcie zamieszek zdewastowano m.in żydowskie sklepy i domy (wybijanie szyb, podpalanie itp.).
- 11 listopada 2005 – Manifestacja z okazji upamiętnienia rocznicy odzyskania niepodległości przez Polskę gromadzi w Częstochowie ponad 200 osób.
- Listopad i grudzień 2005 – Akcje przeciw manifestacjom środowisk homoseksualnych, lewicowych i liberalnych.
- 16 kwietnia 2006 – Kolejna manifestacja rocznicowa w Warszawie, pochód nacjonalistów z ONR spotyka się z pochodem działaczy partii APP Racja, nie dochodzi do żadnych poważnych incydentów.
- 10 czerwca 2006 – Działacze ONR wraz z NOP obrzucają kamieniami i jajkami uczestników parady równości
Krytyka
W Zagłębiu Dąbrowskim brygady z Czeladzi i z Sosnowca kolportują plakaty z belgijskim nacjonalistą Leonem Degrellem, pozdrawiają się nawzajem za pomocą unoszenia prawej ręki do góry, co nazywają "salutem rzymskim", a który to gest osobom postronnym jednoznacznie kojarzy się z nazistowskim pozdrowieniem Sieg Heil, są też oskarżane o napady na sosnowiecki Squat M9 (lokalne centrum kultury niezależnej znajdujące się w udostępnionym przez właściciela budynku). Zdaniem mieszkańców, goście squatu są atakowani przez agresywnych członków ONR-u, którzy stosują przemoc wobec mieszkańców oraz niszczą budynek, (wybijają szyby, obrzucają kamieniami itd.). Artykuł na ten temat opublikowała m.in. "Gazeta Wyborcza", można go przeczytać tu.
Współczesny Obóz Narodowo Radykalny jest krytykowany przez niektóre narodowe partie. ONR jest w konflikcie z Polską Partią Narodową, prowadzi natomiast bliską współpracę z Narodowym Odrodzeniem Polski, oraz w mniejszym stopniu z Młodzieżą Wszechpolską.
|